Onderstaand signalement is op 26 augustus 2026 verschenen op Pas Uit; zie hier.
Tara Selter wordt elke dag wakker op achttien november. De herhaling van die ene dag duurt al bijna veertig jaar en zes boekdelen lang, en het lijkt er niet op dat zij ooit nog uit haar loop zal kunnen geraken.
Aan het begin van dit zesde deel reist Tara vanuit Noord-Frankrijk naar het Italiaanse Campania, om zich daar aan te sluiten bij een groep mensen die ook vastzitten in de tijd en die zich bezighouden met het kweken van groenten in kassen. In deel VI van Solvej Balle’s zevendelige serie Om udrejning af rumfang (door Adriaan van der Hoeven en Edith Koenders uit het Deens vertaald als Over de berekening van ruimte) voeren berusting en sereniteit in het narratief de boventoon: Tara is op een plek terechtgekomen waar zij zich thuis voelt en waar ze tevreden is.
In de eerste vijf delen van de serie trok Tara door grote delen van Europa, en verbleef zij voor langere tijd in Düsseldorf en later op een verlaten universiteitscampus in Luik. Tijdens haar omzwervingen ontmoette zij een toenemend aantal lotgenoten, die achttien november net als zij telkens opnieuw beleven. Nu zij, in deel VI, in Campania is, vindt Tara eindelijk de ruimte voor haar filosofische overpeinzingen. In de vrij droge, alledaagse stijl die we inmiddels van Tara kennen, schrijft ze over de verschillende manieren waarop zij en haar lotgenoten hun levens in de eindeloze reeks achttien novembers richting proberen te geven.
De boeken zijn stevig gegrond in de ons bekende realiteit. Daarvoor wendt Solvej Balle een aantal strategieën aan. Ten eerste is Tara Selter geen held, maar een heel normale vrouw wier leven onverhoopt radicaal is veranderd toen de herhalingen van achttien november begonnen. Ten tweede bevatten de boeken een overvloed aan plaatsnamen en concrete omschrijvingen van geografische locaties, die er telkens aan herinneren dat we ons in onze eigen wereld bevinden. En ten derde benadrukt de afwezigheid van een plot dat zich zuiver van A naar B voortbeweegt de realistische basis van de vertelling. Het leven van de personages kabbelt gestaag voort: zij, net als wij zelf, kennen gelukkige en ongelukkige momenten, bevliegingen, zorgen, verheuging, spijt. Solvej Balle vraagt zich af wat échte mensen zouden doen als de tijd stil zou komen te staan. En ja, vastzitten in de tijd is bij wijlen best wel saai. Balle schuwt die saaiheid niet.
Door deze realistische basis heeft het ‘bovennatuurlijke’ fenomeen van de tijd die zich herhaalt niet het effect dat de serie zich laat lezen als sciencefiction, waarin de handeling zich afspeelt in een universum met andere natuurwetten dan de onze. Liever bewerkstelligt de herhaling van de tijd – een onnatuurkundig verschijnsel geplaatst in een realistische setting – een magisch-realistische leeservaring. De wereld die wij kennen wordt niet vervangen door een andere, maar zij wordt uitgebreid.
De eerste delen van Om udrejning af rumfang werden gekenmerkt door een begrijpelijke, maar beklemmende onrust: Tara en haar vrienden waren onvermoeibaar bezig met het onderzoeken van het precieze mechanisme van de herhaling, en zij zochten koortsachtig een uitweg uit hun herfstdag. In deel V was er voor het eerst meer ruimte voor reflectie en overpeinzing. In deel VI is die rust er nog steeds. Hoewel sommigen van haar vrienden nog steeds zoeken naar manieren om uit achttien november te geraken, heeft Tara zelf een evenwicht gevonden in het leven in een enkele dag die zich herhaalt. Ze betrapt zichzelf zelfs zo nu en dan op de gedachte dat ze helemaal niet uit achttien november wil ontsnappen.
Dat Tara zich in dit deel heeft verzoend met haar lot, is misschien maar beter ook: al hun eerdere pogingen ten spijt, zijn de personages in al die jaren nooit in de buurt gekomen van een werkelijke uitweg uit achttien november. Ook bij de lezer van deze romancyclus daalt langzaam het besef in dat Solvej Balle de herhaling van achttien novembers tot het einde van het zevende deel zal voortzetten.
De zoektocht naar een uitweg uit de herhalingen is in dit deel overgegaan in een ander soort zoeken. Na 14712 dagen in achttien november zijn voor de meeste personages alle banden met hun leven van vóór de herhaling doorgesneden. De ontwrichting is compleet. Alles wat zij dachten te weten over de wereld en het verloop van de tijd is op losse schroeven komen te staan. Zij zijn gedwongen hun leven opnieuw vorm te geven.
Aldus hebben Tara’s lotgenoten zich georganiseerd in groepen die ieder op hun eigen manier richting trachten te geven aan hun nieuwe realiteit. Er zijn de groentekwekers bij wie Tara zich voegt, en die onder het Epicureaanse mom van “at passe sin have” (‘je tuin onderhouden’) een gemeenschap van lotgenoten in en rond de kassen opbouwen. Er zijn de schriftgeleerden die zoeken naar antieke Griekse papyrusrollen, bijvoorbeeld naar die waarop de teksten van Epicurus te vinden zijn. En er zijn de reizigers die in hun enkele novemberdag de jaargetijden opzoeken door naar alle uithoeken van de wereld te reizen. Een groot deel van deel VI draait om het illustreren van deze verschillende leefwijzen, en om Tara’s zoektocht naar wat zij zelf eigenlijk wil. Ze is er nog niet helemaal uit bij wie ze hoort of wat voor iemand ze is. Eerst en vooral is zij gewoon Tara Selter; zij zit op een bankje bij de kassen en schrijft in haar schrift.
In Om udrejning af rumfang rapporteert Solvej Balle onverstoorbaar over de tijdlijn van zeer alledaagse personages in een realiteit die zij op den duur van minuut tot minuut kunnen voorspellen, en die na meerdere decennia gegarandeerd geen enkele verrassing meer voor hen in petto heeft. Zeven boekdelen schrijven over zo’n relatief weinig veelbelovende en bij vlagen nogal saaie realiteit is hoe dan ook een origineel literair experiment. Maar vanuit commercieel oogpunt is het ook een gewaagde onderneming: lukt het Solvej Balle om de serie lezenswaardig te maken, om sleur en langdradigheid op afstand te houden? Wat mij betreft slaagt Balle daar ten dele in. Tara Selter is een prettig en sympathiek personage, het mechanisme van de herhaling blijft interessant en de boeken zijn geschreven in een toegankelijke stijl waardoor zij de aandacht van de lezer blijven vangen. Maar sommige van de voorgaande delen waren, door de ellenlange gesprekken tussen de personages, wel degelijk hier en daar wat langdradig. Om udrejning af rumfang zal al met al geen popliteratuur worden – daarvoor bevat het eenvoudigweg te weinig plot en te weinig dramatiek.
Maar voor de lezer die de serie als literaire onderneming op waarde kan schatten, is Om udrejning af rumfang absoluut opwindend. Het zesde deel van deze serie is hoe dan ook wonderschoon, diepgaand en tegelijk ingetogen. Om udrejning af rumfang VI verschijnt in augustus 2026 bij Uitgeverij Oevers in Nederlandse vertaling.
Geef een reactie